psychofarmakologia.pl

encyklopedia psychofarmakologii

Największa (już niedługo) polska encyklopedia psychofarmakologii

w procesie tworzenia

ogólne pojęcia

• Farmakokinetyka
  • Absorpcja
  • Dystrybucja
  • Metabolizm
  • Eliminacja
• Farmakodynamika
• Wychwyt zwrotny
• Inhibicja
• Inhibitor

aminokwasy

• Tyrozyna
• DOPA

Katecholaminy

• Dopamina
• Noradrenalina
• Adrenalina

Inne

• Stała dysocjacji (K_d): Miara siły wiązania inhibitora z celem biologicznym.
  • Niska K_d → silne wiązanie (trudno się odłącza)
  • Wysoka K_d → słabsze wiązanie (łatwo się odłącza)
• Czas dysocjacji (residence time): Czas, przez jaki inhibitor pozostaje związany z celem.
  • Długi czas dysocjacji → długotrwałe działanie leku,
  • Krótki czas dysocjacji → szybkie zakończenie działania.

grupy leków

Leki Przeciwdepresyjne (Antydepresanty):

Specyficzne inhibitory wychwytu zwrotnego lub modulatory receptora

• SSRI — Selective Serotonin Reuptake Inhibitors (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny)
• DRI — Dopamine reuptake inhibitors (inhibitory wychwytu zwrotnego dopaminy)
• NRI — Noradrenaline Reuptake Inhibitors (inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny)
• SDRI — Serotonin and Dopamine Reuptake Inhibitors (inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i dopaminy)
• SNRI — Serotonin and Noradrenaline Reuptake Inhibitors (inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny)
• NDRI — Noradrenaline and Dopamine Reuptake Inhibitor (inhibitor wychwytu zwrotnego noradrenaliny i dopaminy)
• SNDRI — Serotonin–norepinephrine–dopamine reuptake inhibitor (inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, noradrenaliny i dopaminy) lub TRI — triple reuptake inhibitor (inhibitor potrójnego wychwytu zwrotnego)
• NaSSA — Noradrenergic and Specific Serotonergic Antidepressants (noradrenergiczne i swoiste serotoninergiczne leki przeciwdepresyjne)
• SARI — Serotonin Antagonist and Reuptake Inhibitors (antagonisty receptorów serotoninowych i inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny)
• SMS — Serotonin Modulator and Stimulator (modulatory i stymulatory serotoniny)

Leki przeciwdepresyjne trójpierścieniowe i czteropierścieniowe

• TCA — Tricyclic Antidepressants (trójpierścieniowe (trójcykliczne) leki przeciwdepresyjne)
• TeCA — Tetracyclic Antidepressants (czteropierścieniowe (czterocykliczne) leki przeciwdepresyjne)

Inhibitory monoaminooksydazy

• MAOI — Monoamine Oxidase inhibitors (inhibitory monoaminooksydazy)

Nietypowe

• Agomelatyna — agonista receptorów melatoninowych (MT₁ i MT₂) oraz antagonista receptorów serotoninowych 5-HT₂C
• Amisulpryd - atypowy neuroleptyk
• Dekstrometorfan (DXM) + Bupropion - prawoskrętny enancjomer metorfanu + NDRI - lek kombinowany
• Esketamina (inaczej (S)-ketamina) (enancjomerem S ketaminy) - NMDA receptor antagonist / glutamatergiczny lek przeciwdepresyjny
• α-Etylotryptamina - substancja empatogenna
• Gepiron - częściowy agonista receptorów 5-HT1A
• Indeloksazyna - lek przeciwdepresyjny i aktywator mózgu
• Flupentyksol - częściowo atypowy neuroleptyk
• Ketamina - NMDA receptor antagonist / glutamatergiczny lek przeciwdepresyjny
• Medifoksamina - atypowy antydepresant
• α-Metylotryptamina - ma działanie psychodeliczne, stymulujące i empatogenne
• Oksaflozan
• Piwagabina Tandospirone Teniloxazine
• Tianeptyna

Inhibitory wychwytu zwrotnego monoamin

• dopamine (DAT - Dopamine transporter) reuptake inhibitor (DRI)

• noradrenaline (NET - Norepinephrine transporter) reuptake inhibitor (NRI)

• serotonin (SERT - Serotonin transporter) reuptake inhibitor (SRI)

• vesicular monoamine transporter (VMAT)

MRA — monoamine releasing agent, środki uwalniające monoaminy

• SRA — Serotonin releasing agent (środek uwalniający serotoninę)
• DRA — Dopamine releasing agent (środek uwalniający dopaminę)
• NRA — Norepinephrine releasing agent (środek uwalniający noradrenalinę)
• SSRA — Selective serotonin releasing agent (selektywny środek uwalniający serotoninę)
• SDRA — serotonin–dopamine releasing agent (środek uwalniający serotoninę i dopaminę)
• SNRA — serotonin–norepinephrine releasing agent (środek uwalniający serotoninę i noradrenalinę)
• NDRA — Norepinephrine-dopamine releasing agents (środki uwalniające noradrenalinę i dopaminę)
• SNDRA — Serotonin–norepinephrine-dopamine releasing agent (środek uwalniający serotoninę, noradrenalinę i dopaminę) lub TRA — triple releasing agent (potrójny środek uwalniający)

Leki Przeciwpsychotyczne (Neuroleptyki):

Neuroleptyki I generacji (Typowe, FGA – First Generation Antipsychotics) Charakterystyka: Silni antagoniści receptora D₂ :

1. Fenotiazyny

• Chlorpromazyna
• Lewomepromazyna
• Perazyna
• Tiorydazyna
• Trifluoperazyna
• Flufenazyna
• Prochlorperazyna
• Promazyna

2. Pochodne butyrofenonu

• Haloperidol
• Droperidol – głównie antyemetyk

3. Pochodne tioksantenu

• Zuklopentiksol
• Flupentiksol
• Chlorprotiksen

4. Pochodne difenylobutylopiperydyny

• Fluspirylen
• Pimozyd

5. Pochodne benzamidu

• Sulpiryd
• Amisulpryd

Neuroleptyki II generacji (Atypowe, SGA – Second Generation Antipsychotics) Charakterystyka: Słabsi antagoniści D₂ + antagoniści 5-HT₂A

1. Podstawowe SGA

• Klozapina
• Rysperydon
• Olanzapina
• Kwetiapina
• Amisulpryd
• Zyprazydon
• Arypiprazol
• Sertindol

2. Nowe SGA (III faza badań lub zarejestrowane po 2010 r.):

• Lurazydon
• Asenapina
• Iloperydon
• Zotepina

Neuroleptyki III generacji (Nowa klasa: stabilizatory receptora D₂) Charakterystyka: Częściowi agoniści D₂ (stabilizacja dopaminy)

• Arypiprazol
• Brekspiprazol
• Karyprazyna

Leki Anksjolityczne (Przeciwlękowe) i Nasenne:

• Benzodiazepiny: Diazepam, Alprazolam, Lorazepam, Klonazepam, Oksazepam, Temazepam.
• Niebenzodiazepinowe Agonisty Receptorów GABA-A ("Z-leki"): Zolpidem, Zopiklon, Zaleplon.
• Inne: Buspiron, Hydroksyzyna, Pregabalina (w zab. lękowych), Meprobamat, Melatonina, Suworeksant, Daridoreksant.

Leki Stabilizujące Nastrój (Tymoleptyki):

• Pochodne Lit: Węglan litu, Cytrynian litu.
• Leki Przeciwpadaczkowe: Karbamazepina, Okskarbazepina, Kwas walproinowy / Walproiniany, Lamotrygina, Topiramat.
• Inne: Kwetiapina (w profilaktyce), Arypiprazol (w profilaktyce), Kwas walproinowy + Lit (kombinacja).

Leki Stosowane w ADHD (Stymulanty i Niestymulanty):

• Stymulanty: Metylofenidat, Amfetamina (Dexamfetamina, Lisdeksamfetamina).
• Niestymulanty: Atomoksetyna (NaRI – Noradrenaline Reuptake Inhibitors (Inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny)), Guanfacyna, Klonidyna.

Leki Stosowane w Otępieniach (gł. Choroba Alzheimera):

• Inhibitory Acetylocholinoesterazy: Donepezil, Riwastygmina, Galantamina.
• Antagonista receptora NMDA: Memantyna.

Leki Stosowane w Uzależnieniach:

• Alkohol: Naltrekson, Akamprozat, Disulfiram.
• Opioidy: Metadon, Buprenorfina, Naltrekson (doustny, LAI).
• Nikotyna: Terapia zastępcza (NTZ: guma, plaster, pastylki), Wareniklina, Bupropion.

Inne Klasy/Substancje:

• Cholinolityki (np. w EPSE): Biperyden, Procyklidyna, Triheksyfenidyl.
• Beta-blokery (w lęku, akatyzji, tremorze): Propranolol.
• Leki Nootropowe / Poprawiające Funkcje Poznawcze: (Kontrowersyjna kategoria) Piracetam, Modafinil/Armodafinil (w zab. snu związanych z pracą zmianową, narkolepsji).

leki i substancje

• Deksmetylofenidat
• Dekstroamfetamina
• Metamfetamina
• Bupropion
• Centanafadyna
• Kofeina
• Teina
• Guaranina
• Mateina

choroby i zaburzenia

• ADHD

ATC — Anatomical Therapeutic Chemical Classification System (Klasyfikacja anatomiczno-terapeutyczno-chemiczna)

• N — Ośrodkowy układ nerwowy
  • N 01 — Leki znieczulające
  • N 02 — Leki przeciwbólowe
  • N 03 — Leki przeciwdrgawkowe
  • N 04 — Leki stosowane w chorobie Parkinsona
  • N 05 — Leki psycholeptyczne
  • N 06 — Psychoanaleptyki
  • N 07 — Inne leki wpływające na układ nerwowy